Тексеру
Хабарламаны қауіпсіз тексеру
Мақсат: алаяққа уақытыңыз бен шешімдеріңізді басқаруға жол бермеу. Төменде чек-лист пен дайын фразалар берілген.
«Тоқта — Тексер — Қорған» чек-листі
Бетті таңдаулыларға сақтап қойыңыз.
ТОҚТА: 10 секундтық үзіліс
Егер сізді асықтырса — бұл қауіп белгісі. Кодтарды айтпаңыз және «тексеру үшін» ақша аудармаңыз.
ТЕКСЕР: тек ресми арна арқылы
Қосымшаны/сайтты өзіңіз ашыңыз (таңдаулылар немесе қолмен енгізу арқылы). Хабарламадағы нөмірге емес, ресми сайттағы нөмірге қайта хабарласыңыз.
ТЕКСЕР: мекенжай мен сілтеме
Доменге толық қараңыз. Жалған сайттар көбіне «egov-kz[.]…», «bank-support[.]…» сияқты көрінеді.
ҚОРҒАН: 2FA және құпия сөздер
Пошта мен мессенджерлер үшін екі факторлы қорғанысты қосыңыз. Күрделі құпия сөздерді пароль менеджерінде сақтаңыз.
Дайын фразалар (сөйлесуді тоқтату үшін)
Мағынасы: байланысты үзіп, ресми арна арқылы тексеруге көшу.
Әмбебап:
«Мен қазір тұтқаны қоямын және ресми нөмір бойынша қайта хабарласамын.»
«Мен қазір тұтқаны қоямын және ресми нөмір бойынша қайта хабарласамын.»
Егер асықтырса:
«Мен қысым астында ештеңе істемеймін. Тексеріп, кейінірек хабарласамын.»
«Мен қысым астында ештеңе істемеймін. Тексеріп, кейінірек хабарласамын.»
Егер код сұраса:
«SMS арқылы келген кодтарды ешкімге айтпаймын. Сау болыңыз.»
«SMS арқылы келген кодтарды ешкімге айтпаймын. Сау болыңыз.»
Мини-тест: егер кем дегенде бір сұраққа «иә» десеңіз
— тоқтаңыз және «Алданып қалсаңыз» нұсқаулығын ашыңыз.
Сілтемені қауіпсіз тексеру
Ең қауіпсіз жолы — хабарламадағы сілтемені ашпау. Бірақ оның не екенін түсіну қажет болса:
Қауіпсіз қадамдар
- Сілтемені және жіберушінің нөмірін/мекенжайын скриншотқа түсіріп алыңыз.
- Ұйымның ресми сайтын іздеу жүйесі/таңдаулылар арқылы тауып, доменін салыстырыңыз.
- Егер ұйым «банк/мемлекеттік қызмет» болса — ресми сайттағы нөмірге хабарласыңыз.
- Күмәндансаңыз — логин/құпия сөзді енгізбеңіз және қосымшаларды орнатпаңыз.
Алаяқтардың триггерлері
- «бас тарту үшін кодты/құпия сөзді енгізіңіз»
- беймәлім сайтта «жеке басты растау»
- «ақшаңызға қауіп төніп тұр — дәл қазір әрекет етіңіз»
- «бұл құпия — ешкімге айтпаңыз»
Есіңізде болсын: шынайы сервис телефон арқылы «тексеру үшін» аударым жасауды талап етпейді және SMS-кодтарды сұрамайды.