Алданып қалсаңыз
Егер алаяқпен сөйлесіп қойсаңыз не істеу керек
Сабыр сақтаңыз. Қадам бойынша әрекет етіңіз. Мақсат — ақшаны/қолжетімділікті тоқтату және дәлелдер жинау.
Маңызды: банкке неғұрлым тез хабарласып, құпия сөздерді өзгертсеңіз, шығынды тоқтату мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.
Дәл қазір жасалатын 4 қадам
Байланысты үзіңіз
Қоңырауды/чатты аяқтаңыз. Ештеңені «дәлелдемеңіз», дауласпаңыз, «тексеруді» жалғастырмаңыз.
Банкке хабарласыңыз
Егер карта мәліметтерін/кодты айтсаңыз немесе ақша аударсаңыз — шұғыл түрде: блоктау, операцияларды даулау, картаны қайта шығару.
Аккаунттарды қорғаңыз
Алдымен поштаны (қалпына келтіру сонда), содан кейін банкті, сосын мессенджерлер мен әлеуметтік желілерді қорғаңыз. 2FA қосыңыз.
Дәлелдер жинаңыз
Скриншоттар, нөмірлер, сілтемелер, чектер, қоңырау уақыты. Сақтамайынша ештеңені өшірмеңіз.
Егер сіз…
…SMS-кодты / құпия сөзді айтып қойсаңыз
⌄
- Құпия сөзді өзгертіңіз (пошта → банк → мессенджерлер).
- Мүмкін болған жерде 2FA (екі факторлы аутентификация) қосыңыз.
- Аккаунттағы кірулерді/құрылғыларды тексеріңіз («Қауіпсіздік» бөлімі).
- Егер код банктік болса — дереу банкке хабарласыңыз.
…ақша аударсаңыз
⌄
- Дереу банкке қоңырау шалып, операциядан бас тарту/даулау туралы сұраңыз.
- Аударым чегін, алушының карта/шот нөмірін сақтап қойыңыз.
- Полицияға (102/112) хабарласып, дәлелдерді дайындаңыз.
…қосымша орнатсаңыз немесе экранға рұқсат берсеңіз
⌄
- Интернетті өшіріңіз (авиарежим/Wi‑Fi).
- Күмәнді қосымшаны жойыңыз.
- «Арнайы мүмкіндіктер» мен «Құрылғы әкімшілері» бөлімдерін тексеріп, артық рұқсаттарды алып тастаңыз.
- Құпия сөздерді басқа (қауіпсіз) құрылғыдан өзгертіңіз.
- Күмәндансаңыз — деректердің резервтік көшірмесін жасап, құрылғыны зауыттық параметрлерге қайтарыңыз.
…сайтқа карта мәліметтерін енгізсеңіз
⌄
- Шұғыл түрде банкке: картаны блоктау, қайта шығару.
- Жазылымдар мен автотөлемдерді тексеріңіз.
- Операциялар бойынша лимиттер мен хабарламаларды қосыңыз.
Кеңес: поштадан бастаңыз — ол арқылы басқа сервистерге кіру мүмкіндігі жиі қалпына келтіріледі.
Не істеуге болмайды (тіпті «қатты өтінсе» де)
- «қауіпсіз шотқа» ақша аудармау;
- SMS-кодтар мен бір реттік құпия сөздерді айтпау;
- қоңырау шалушының өтініші бойынша «тексеру/қауіпсіздік» қосымшаларын орнатпау;
- бейтаныс адамдарға құжаттардың фотосын және құжатпен бірге түскен селфиді жібермеу;
- «түсіну үшін» сөйлесуді жалғастырмау — олардың мақсаты да сол.