Алаяқтық схемалары

Алаяқтар қалай «ойнайды» және қауіпсіз жауап беру жолдары

Мақсаты әрдайым дерлік бір: сізді тез әрекет етуге, код/мәліметтерді беруге немесе ақша жіберуге мәжбүрлеу. Төменде ең жиі кездесетін сценарийлер берілген.

Басты ереже: егер SMS-кодты сұраса немесе «қауіпсіз шотқа аударуды» өтінсе — бұл алаяқтар. Тоқтап, ресми арна арқылы тексеріңіз.

30 секундта тексеру Алданып қалсаңыз

«Банктің қауіпсіздік қызметі»

Қоңырау • асықтыру • «несие рәсімделуде / күмәнді операция»

Белгілері

SMS-кодты, CVV, PIN, логин/құпия сөзді сұрайды;
«қауіпсіз шотқа аударуды» немесе «аударымды тоқтатуды растауды» сұрайды;
«операторға/тергеушіге/қауіпсіздік қызметіне» қосады;
асықтырады және қорқытады, «ешкімге айтпауды» өтінеді.

Не істеу керек

Төмендегі фразаны айтып, сөйлесуді аяқтаңыз.
Банк қосымшасын немесе ресми сайтты ашып, өзіңіз қайта хабарласыңыз.
Егер мәлімет беріп қойсаңыз — тез арада банкке: блоктау және операцияларды тексеру.

Фраза: «Мен қазір тұтқаны қоямын және ресми нөмір бойынша қайта хабарласамын.»

Әрі қарай не істеу керек

«eGov / 1414 / мемлекеттік қызметтер»

SMS/Email • «деректерді растаңыз» • бөгде сайтқа/чатқа сілтеме

Белгілері

хабарлама «растау үшін» сілтемеге немесе чатқа өтуді сұрайды;
жіберуші ресмиге ұқсайды, бірақ домен/адрес басқаша;
беймәлім сайтта ЖСН/құпия сөз/SMS-кодты енгізуді сұрайды;
қателер, оғаш дизайн немесе агрессивті асықтыру бар.

Не істеу керек

Хабарламадағы сілтеме бойынша өтпеңіз.
Ресми сайтты/қосымшаны қолмен ашыңыз.
Жіберушінің адресін тексеріңіз: eGov үшін — info@egov.kz.

Тексеру: «Мен eGov-ты браузерде өзім ашып, жеке кабинеттегі хабарландыруларды көремін.»

«Жеткізу / сәлемдеме / баж салығы»

SMS • «төлеу қажет» • «төлемге» сілтеме

Белгілері

хабарламада төлемге сілтеме бар, домен танымал сайтқа ұқсас;
төлем сомасы аз — «аянышты болмауы үшін»;
нақты тапсырыс нөмірі немесе жіберуші көрсетілмеген;
беймәлім бетте карта мәліметтерін сұрайды.

Не істеу керек

Жеткізу қызметінің сайтын қолмен ашып, сол жерде тапсырыс нөмірін тексеріңіз.
Егер тапсырыс болмаса — елемеңіз.
Егер карта мәліметтерін енгізіп қойсаңыз — тез арада банкке (блоктау/қайта шығару).

«Инвестициялар / крипта / жылдам табыс»

Әлеуметтік желілер • «кепілдендірілген табыс» • «депозитті толтыру қажет»

Белгілері

«тәуекелсіз», «кепілдік береміз» және «тек бүгін» деп уәде береді;
«трейдинг» қосымшасын орнатуды, экранға рұқсат беруді сұрайды;
кейінірек ақша шығару үшін «комиссия/салық» талап етеді;
эмоцияға қысым жасайды: «мүмкіндікті жіберіп аласыз».

Не істеу керек

Олардың өтініші бойынша ақша аудармаңыз және қосымшалар орнатпаңыз.
Компанияны ресми тізілімдер/лицензиялар бойынша тексеріңіз.
Егер ақша аударып қойсаңыз — бірден банкке және полицияға.

«Жақыныңыз қиындыққа тап болды»

Қоңырау • жылау/айқай • «тез арада ақша қажет»

Белгілері

жақыныңызбен сөйлесуге мүмкіндік бермейді, асықтырады;
ақшаны «картаға/таксиске/курьерге» беруді сұрайды;
құпия сақтауды өтінеді.

Не істеу керек

Үзіліс. «Бір минуттан кейін қайта хабарласамын» деп айтыңыз.
Жақыныңызға өзіңізде сақталған нөмір бойынша хабарласыңыз.
Егер жауап бермесе — басқа туыстарына хабарласыңыз немесе нақты қауіп болса 102/112 нөміріне хабарласыңыз.

«Досыңыздың бұзылған аккаунты»

Мессенджер • «қарыз бере тұршы» • «дауыс берші» • «файлды/суретті көрші»

Белгілері

оғаш өтініш, асығыстық, хабарлама жазу стилінің өзгеруі;
бөгде адамның картасына ақша аударуды сұрайды;
файл/архив/«сурет» жіберіп, оны ашуды сұрайды;
сілтеме «телеграм/поштаға» кіру бетіне апарады.

Не істеу керек

Досыңызға басқа жолмен хабарласыңыз (жай қоңырау немесе басқа мессенджер).
Файлдарды ашпаңыз және сілтемелер арқылы құпия сөздерді енгізбеңіз.
Егер сілтеме арқылы кіріп қойсаңыз — тез арада құпия сөзді өзгертіп, 2FA қосыңыз.

Алдыңызда кім тұрғанын тез түсінгіңіз келе ме?

Тексеру чек-листін ашыңыз. Ол сізден ешқандай жеке деректерді талап етпейді.

30 секундта тексеру Алданып қалсаңыз